De kerstvakantie ligt achter ons. Voor veel onderwijsprofessionals was het een moment om even op adem te komen na de toetsdrukte, of juist om alvast vooruit te kijken naar een nieuwe ronde toetsen die al snel weer begint.
Voor mij voelt de start van het nieuwe jaar als een logisch moment om stil te staan en te reflecteren. Net als in een PDCA-cyclus nodigt deze periode uit om terug te kijken én vooruit te plannen. Welke stappen hebben we gezet? Waar liepen we tegenaan? En welke goede voornemens kunnen helpen om toetsing in 2026 nóg beter te organiseren?
In gesprekken met coördinatoren toetsing, examenbureaus, docenten en onderwijskundigen komen steeds dezelfde thema’s terug. Misschien herken jij ze ook. Lees hieronder mijn zes goede voornemens:
1. Het ontwikkelproces van toetsen verbeteren
Veel onderwijsteams ervaren dat hun toetsontwikkeling nog te versnipperd is. Vragen staan in losse documenten, toets matrijzen raken zoek en het is niet altijd duidelijk welke versie actueel is. Dat leidt niet alleen tot onrust, maar soms ook tot kwaliteitsverschillen tussen toetsen.
Een mooi voornemen voor 2026 kan zijn om het ontwikkelproces opnieuw te bekijken. Wat werkt goed? Waar loopt het vast? En welke stappen zouden helpen om meer rust, duidelijkheid en samenwerking te creëren? Denk aan afspraken over feedbackmomenten, wie wat beoordeelt of hoe versies worden beheerd. Kleine procesafspraken kunnen veel verschil maken.
2. Toetskwaliteit structureel blijven borgen
De wens om toetskwaliteit te versterken hoor ik vaak. Teams weten heel goed dat toetsen regelmatig geactualiseerd moeten worden, maar in de praktijk komt het er niet altijd van. Tijdgebrek, wisselingen in het team of iets anders met een hogere prioriteit spelen daarin een grote rol.
Misschien is dit een mooi moment om dit jaar vaste momenten in te plannen waarop je samen naar toetsvragen kijkt. Niet alleen inhoudelijk, maar ook om te checken of ze nog aansluiten op de leerdoelen en studentprestaties. Analysegegevens kunnen je helpen om beter te begrijpen waarom een vraag wel of niet werkt. Door dit samen te bespreken verbetert niet alleen de toetskwaliteit, maar ook het besef van een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor toetskwaliteit binnen teams.
3. De vragenbank ordenen en actualiseren
Veel instellingen beschikken over een grote hoeveelheid vragen die door de jaren heen zijn verzameld. Maar zonder een duidelijke structuur wordt die rijkdom soms een doolhof. Je weet dat er goede vragen zijn, maar je vindt ze niet altijd terug.
Een waardevol voornemen kan zijn om het onderhoud van de vragenbank actiever op te pakken. Dat hoeft niet ineens groots: al met het opschonen van één thema of module maak je het jezelf en je collega’s makkelijker. Door af te spreken hoe je vragen categoriseert, actualiseert en beheert (bijvoorbeeld met extra metadata), bouw je stap voor stap aan een betrouwbare en toekomstbestendige bank.
4. Nieuwe toetsvormen verkennen
Steeds meer teams onderzoeken toetsvormen die beter aansluiten bij wat kandidaten moeten kunnen, niet alleen wat ze moeten weten. Applicatief toetsen, casusvragen met verschillende multimediavormen helpen daarbij, maar ze vragen ook om oefening en experimenteren.
Misschien is 2026 een goed moment om als team één nieuwe toetsvorm te proberen. Een kleinschalige pilot kan al veel inzicht bieden: werkt deze vorm voor onze kandidaten? Welke begeleiding hebben ze nodig? En wat vraagt het van docenten? Door klein te beginnen kun je zorgvuldig leren en groeien.
5. Kritischer kijken naar de veiligheid van toetsen
Met de toename van digitaal toetsen en hybride onderwijs wordt toetsveiligheid steeds belangrijker. Niet alleen om fraude te voorkomen, maar ook om het toetsproces eerlijk en betrouwbaar te houden.
Het kan waardevol zijn om dit jaar samen opnieuw te kijken naar je afnamebeleid: welke afspraken zijn er? Wat gaat goed? Waar zitten knelpunten? En welke technische of organisatorische maatregelen zouden kunnen helpen? Door veiligheid regelmatig te evalueren, blijft het onderdeel van de kwaliteitsborging.
6. Oriënteren op de mogelijkheden van AI
AI heeft in 2025 een grote sprong gemaakt en binnen toetsing ontstaan steeds meer kansen om processen te ondersteunen. Denk aan het verbeteren van vraagformuleringen, het ontdekken van patronen in analyses of het sneller nakijken van open vragen.
Veel instellingen willen hiermee aan de slag, maar zoeken nog naar een veilige en verantwoorde manier. Misschien is dat een mooi voornemen: kies één concreet onderwerp waarop je AI wilt verkennen, bijvoorbeeld bij het herschrijven van vragen of het analyseren van toetsresultaten. Begin klein, reflecteer samen en kijk wat het brengt.
En jij?
Welke goede voornemens heb jij in 2026 als het om toetsing gaat?
Misschien wil je meer overzicht in het proces, meer inzicht in data, of juist meer ruimte om te experimenteren.
Toetsing is nooit af, het is een cyclus waarin continu verbeteringen mogen worden aangebracht en nieuwe ideeën worden ‘getoetst’. Ik ben benieuwd welke stappen jij dit jaar wilt zetten. Laat het me gerust weten; ik denk graag met je mee.
