Hoe zorg je ervoor dat een toetsresultaat daadwerkelijk een eerlijke weergave is van wat een kandidaat kan? Het antwoord ligt niet alleen in de kwaliteit van de vragen, maar ook zeker in de cesuur. Toch wordt die in de praktijk nog verrassend vaak willekeurig gekozen, of simpelweg ingesteld op een standaardwaarde zoals 55 procent.
Monika Vaheoja, data scientist en psychometricus, schrijft in haar blogs regelmatig over eerlijke besluitvorming binnen toetsing. In haar blog Angoff methode: Hoe bepaal je een eerlijke cesuur? stelt zij scherp: “Een vaste drempel van 55% is geen cesuurbeleid. Het is het uitstellen van een inhoudelijke keuze.” Daarmee onderstreept ze het belang van een cesuur die gebaseerd is op inhoud, toetsdoelen en prestaties.
Waarom een standaardpercentage niet altijd werkt
Naast het onderbouwd vaststellen van een percentage, zijn er rond de cesuur nog meer keuzes te maken. Een enkelvoudige cesuur, bijvoorbeeld X% van het totaal aantal punten, lijkt overzichtelijk, maar doet vaak geen recht aan de complexiteit van een toets. Niet elk onderdeel is even belangrijk, en niet elk toetsonderdeel mag gecompenseerd worden door een ander toetsonderdeel. Door alles samen te voegen tot één totaalscore, ontstaat het risico dat deze verschillen worden gladgestreken.
Bij een enkelvoudige cesuur worden alle punten opgeteld en wordt op basis van die totaalscore bepaald of een kandidaat slaagt. In veel gevallen werkt dit prima, maar er zijn ook situaties waarin deze aanpak tekortschiet. Denk bijvoorbeeld aan toetsen waarin onderdelen sterk verschillen in belang, of aan situaties waarin kandidaten zwakke prestaties op cruciale onderdelen eenvoudig kunnen compenseren met sterkere prestaties op andere onderdelen. Ook kan een totaalscore onvoldoende inzicht geven in de onderliggende kennis en vaardigheden van een kandidaat.
Een concreet voorbeeld hiervan is een kandidaat die laag scoort op toepassingsvragen, maar door een hoge score op de (vaak gesloten) reproductievragen toch slaagt. Formeel klopt het resultaat, maar de vraag is of dit de bedoeling is. Om Monika nog eens te citeren: "Een inhoudelijk verankerde cesuur geeft antwoord op een andere vraag: wat kan de leerling die nét voldoende scoort? En is dat genoeg?". Misschien is het acceptabel dat een kandidaat op basis van reproductievragen een voldoende behaalt, maar wat als dat niet de bedoeling was – dat een kandidaat eigenlijk de kennis ook moest kunnen toepassen? Dus dat er een voldoende score op de toepassingsvragen behaald moest worden? Dan wil je dat daar in de cesuur rekening mee wordt gehouden. Bijvoorbeeld door die vragen zwaarder te laten wegen, of dat je een bepaalde score vereist om de kandidaat op het geheel van de toets te laten slagen.
Van enkelvoudig naar gelaagd beoordelen
Hierdoor ontstaat een samengestelde, of gelaagde cesuur. Daarbij wordt een toets opgesplitst in onderdelen die elk een eigen cesuur krijgen. Naast een cesuur per onderdeel is het ook mogelijk onderdelen een eigen gewicht mee te geven waardoor er minder makkelijk gecompenseerd kan worden. Mocht extra gewicht niet afdoende zijn omdat kennis van een domein zo cruciaal is, dan kan een voldoende vereist worden. Dit zorgt ervoor dat zonder een voldoende op dat onderdeel van de toets een kandidaat niet kan slagen voor de toets. Dit kan bijvoorbeeld gewenst zijn in sectoren waar kennis op onderdelen cruciaal is, denk aan de zorg, luchtvaart en veiligheid.
Naast bovenstaande toetstechnische voordelen, heeft het ook voordelen voor studenten. Wanneer zij het resultaat mogen inzien, kunnen ze ook op onderliggende onderdelen zien hoe zij gescoord hebben en waar ze eventueel extra aandacht aan moeten besteden.
Een cesuur die recht doet aan een eerlijk resultaat
Een gelaagde of samengestelde cesuur helpt toetscoördinatoren om toetsen eerlijker en transparanter te maken. Het voorkomt ongewenste compensatie en zorgt ervoor dat er beter aangesloten kan worden bij de onderwijsdoelen. Kortom: het is een mooie manier om toetskwaliteit te verhogen.
.webp)